Zelfverantwoordelijke teams in het mbo.

"Individueel zijn het allemaal goede mensen. Gemotiveerd, vakbekwaam, betrokken bij studenten. Maar als ze bij elkaar zitten in het teamoverleg, dan loopt het gewoon niet."

Het is een patroon dat je vaker tegenkomt bij zelfverantwoordelijke teams. Teams die in zichzelf goede mensen herbergen, maar als geheel moeizaam functioneren. Beslissingen die niet landen. Energie die wegvloeit. En de veronderstelling dat het aan personen ligt — aan die ene docent die altijd dwarsligt, of aan die coördinator die te weinig grip heeft.

Het zit niet in de mensen. Het zit in het systeem.

Wanneer LeerGewoonte wordt gevraagd om opleidingsteams te begeleiden, beginnen we met een verschuiving in de diagnose. Niet: wie veroorzaakt het probleem? Maar: hoe doet dit systeem zijn werk en welke patronen houden de samenwerking gevangen?

Een team is geen optelsom van individuen. Het is een levend systeem met een eigen dynamiek, een eigen onderstroom, en eigen terugkerende patronen. Die patronen zeggen meer over de context waarin mensen werken dan over hun karakter.

Eerst de bovenstroom op orde

Onze aanpak begint niet bij de gevoelens of de dynamiek in het team. Hij begint bij de structuur. Veel gedoe in de onderstroom komt direct voort uit onduidelijkheid in de bovenstroom: vage rolverdeling, ontbrekende teamdoelen, afspraken die nooit echt zijn gemaakt.

We beginnen met vragen: Wat is het gezamenlijke doel van dit team? Waar gaan het team wel en niet over? Wie is waarvoor verantwoordelijk — de docent, de opleidingscoördinator, de opleidingsmanager? Dat mondt uit in een contract: niet een juridisch document, maar een gedeeld kader.

De onderstroom benoemen

Pas als de structuur helder is — of soms tegelijk — kijken we naar wat er speelt onder de oppervlakte. Hoe lopen de lijntjes tussen de mensen? Is er een patroon te ontdekken waarin niet iedereen aan het gesprek meedoet? Welke rollen zijn zichtbaar en welke patronen herhalen zich?

We werken vanuit de principes van systemisch werken: niet oordelen, niet oplossen, maar benoemen wat je ziet, hoort en voelt — en checken bij de groep of er sprake is van een patroon dat het teamdoel niet ondersteunt.

Een team dat begint met een aangenaam, vrijblijvend overlegklimaat, zal op enig moment door een periode van onrust moeten. Spanningen komen boven. Subgroepen vormen zich. Wij begeleiden teams erdoorheen, naar wat we de werkfase noemen: autonomie, synergie, constructieve feedback.

Begeleiding op alle niveaus

Wat onze aanpak onderscheidt, is dat we niet alleen de teams begeleiden. We werken tegelijk met de opleidingscoördinatoren — hoe faciliteer je je team, hoe bewaar je je eigen rol? En met de opleidingsmanagers, die de kaders stellen waarbinnen zelfverantwoordelijke teams functioneren.

Bovenstroom en onderstroom, structuur en patroon, team en leiderschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.